Κύκλος ψυχολογίας Μαρία Δήμου ｜ «Υπάρχω άρα ζω ή ζω άρα υπάρχω»
Η Μαρία Δήμου, Ψυχολόγος Λακανικού Προσανατολισμού και η Αλυσίδα Πολιτισμού IANOS παρουσιάζουν τον «Κύκλο Ψυχολογίας» – «Σεμινάρια με ελεύθερη είσοδο και βεβαίωση παρακολούθησης» Άγχος που δημιουργεί ο έρωτας
Ήταν ανεύθυνη η μαμά της Κοκκινοσκουφίτσας όταν την άφησε μικρό κοριτσάκι να μπει στο δάσος να πάει φαγητό στη γιαγιά της; Ο Λύκος πώς έβλεπε την Κοκκινοσκουφίτσα; …σαν θήραμα ή όχι; Ο κυνηγός, η γιαγιά, το δάσος τι συμβολίζουν και πάνω από όλα ο Λύκος είναι ο πραγματικά κακός του παραμυθιού; Η Γωγώ Τσακογιάννη με την Ψυχολόγο Μαρία Δήμου έρχονται σε σύγκρουση κι εσείς δεν έχετε παρά να διαλέξετε πλευρά ή να δημιουργήσετε άλλη μια ..τη δική σας !
Παραγωγή Abysson Film Studio Georgia Sarantopoulos
Η Μαρία Δήμου μιλάει στη εκπομπή του Μιχάλη Γκαγιωγιάκη “ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ” για την ψυχολογία και την αντιμετώπιση των ψυχολογικών θεμάτων όπως μοναξιά, θάνατος και έλλειψη ελευθερίας.
Πως μπορούμε να βοηθήσουμε κάποιον;
Πρέπει να του δίνουμε συμβουλές;
Ποιο είναι το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνουμε;
Είναι γεγονός, ότι ο άνθρωπος σήμερα έχει γίνει ιδιότροπος, έχει κουραστεί από τα πολλά ψέματα που του έχουν πει, κοιτά τον διπλανό του με επιφύλαξη κι αναρωτιέται για τα κίνητρά του. Είναι καλός μαζί του; Σημαίνει κάτι θέλει να πετύχει. Είναι κακός στο διπλανό του, σημαίνει ότι σίγουρα θα κάνει κακό και στον ίδιο. Λες και η ανθρωπιά έχει εκλείψει, έχει χαθεί, έγινε σπάνιο είδος προς εξαφάνιση.
Κι όμως αν το σκεφτούμε καλύτερα, ακόμη υπάρχουν θετικά κίνητρα, ακόμη άνθρωποι παλεύουν για τις αλήθειες τους, τις αξίες τους, τα ιδανικά τους. Κι αν δεν έχουν, προσπαθούν σκληρά να βρουν μερικά. Τόσος κόσμος εκεί έξω που δείχνει αυθάδης, βιαστικός, παρορμητικός και αφελής. Σίγουρος για τον εαυτό του και τους στόχους του. Κι όμως, μέσα στη ψυχανάλυση παλεύουν, ιδρώνουν, αγωνίζονται να βγουν από τη κούρσα ταχύτητας, αγωνιούν για ένα μέλλον δίκαιο με τον χρόνο και τη προστιθέμενη αξία μιας ζωντανής επιθυμίας, κύριο συστατικό των ονείρων. Δεν αγωνιούν για τα φράγκα, την δόξα, τη δύναμη. Για το Μέλλον τους. Για την ευκαιρία τους στη ζωή, την ανάγκη τους να αγαπήσουν, να αγαπηθούν, να τολμήσουν να νιώσουν διαφορετικοί, να έχουν όνειρα. Δικά τους. Να κάνουν όνειρα, να τα μοιραστούν με εκείνους που θα τα σεβαστούν, θα τα αγαπήσουν. Βλέπω τον ιδρώτα να στάζει από την αγωνία, το δάκρυ να τρέχει από τη πίκρα, το ρολόι ξαφνικά να στενεύει το καρπό σα χειροπέδα, τη γραβάτα να χαλαρώνει γιατί αυτή η θηλιά πως στο καλό έγινε μόδα..
Κι όταν μουτρώνουν, θυμώνουν, τσακώνονται και αυθαδιάζουν δεν είναι επειδή τους βγήκε η κακία. Είναι επειδή όταν η πληγή τσούζει από το οινόπνευμα της αλήθειας από κάπου πρέπει να κρατηθούν. Κι όταν τους λες αντέχεις, κρατήσου, σου κακιώνουν που δεν τους κράτησες εσύ. Σε χρεώνουν για την υποτιθέμενη απάθειά σου. Αλλά, δεν είναι απάθεια η απόσταση, είναι η πίστη ότι μπορείς να τα καταφέρεις και μόνος σου όταν οι περισσότεροι στο περίγυρό σου, σου είπαν δε μπορείς ή δε σου είπαν τίποτα.. Σαν τον προπονητή στους αγώνες, μένει έξω από το πεδίο αθλήματος, ο αθλητής μόνος αγωνίζεται, στη τελική όλοι οι πραγματικοί αγώνες δίνονται με τον εαυτό σου.
Και τώρα πια όταν σου δείχνουν τα άστρα δε τα βλέπεις, όχι επειδή δεν υπάρχουν αλλά επειδή δεν έχεις ευχή να κάνεις όταν κάποιο από αυτό πέφτει, δε κοιτάς βαθιά τον ορίζοντα της θάλασσα γιατί δε πιστεύεις πως υπάρχουν άλλες στεριές πέρα από αυτή που πατάς, όταν σε κοιτούν στα μάτια τα γέρνεις στο πλάι γιατί φοβάσαι μη διακρίνει ο άλλος το κενό γιατί πίστεψες ότι δεν έχουν βάθος.. Γιατί κάποιοι σου είπαν ότι δεν έχεις ή δε σου είπαν, τίποτα..
Τόση ομορφιά στον άνθρωπο, τόση αγάπη, τόσος πλούτος στο πυθμένα της ψυχής του, τόση ειλικρίνεια και παιδικότητα, τόση καρτερία για μια αγκαλιά, ένα πιστεύω σε σένα, πάντα πίστευα.. που πήγε; Γιατί χάθηκε στο πέρας των χρόνων; Γιατί πίστεψε τελικά ο άνθρωπος την κακή εικόνα; Γιατί αφέθηκε σε αυτή κι έχασε το θησαυρό του; Το χειρότερο είναι ότι πίστεψε πως δεν θα τον ξαναβρεί, πως τώρα πια η αξία του χάθηκε και πρέπει να έχει λεφτά στο πορτοφόλι, στη τράπεζα, στα ρούχα και τα αξεσουάρ του. Για να λάμπει, να ξεγελά, να μπει στη βιτρίνα με τα «ακριβά» αντικείμενα..
Πόσο όμορφη μπορεί να είναι η ζωή πίσω από μια βιτρίνα; Κι όταν τη σπας για να ελευθερωθούν, οι άνθρωποι φοβούνται. Κι έχουν τα δίκια τους.. Σα φτωχοί συγγενείς σε έναν αριστοκρατικό δρόμο. Και τρομάζουν μήπως γίνουν δούλοι στους αφεντάδες. Μα όταν οι θησαυροί σου είναι εκεί, δε χρειάζεται να σκύψεις το κεφάλι. Τη ματιά να βυθίσεις στα βάθη σου αυτό χρειάζεται. Κι όταν το πρώτο μαργαριτάρι θα βγει τότε αναθαρρείς. Γιατί ξέρεις πως η αξία σου επιστρέφει κι αργά ή γρήγορα καταθέτοντάς την στη ζωή, αυτή η επένδυση θα φέρει τα κέρδη. Επιτέλους θα κοιμάσαι και ο ύπνος σου θα έχει πολλά όνειρα. Και εφιάλτες μαζί. Ποιος είπε ότι τα όνειρα είναι πάντα μια γλυκανάλατη ταινία; Οι ταινίες που έχουν κερδίσει τις καλύτερες κριτικές και τη καρδιά μας είναι αυτές με πλοκή, αγωνία και στο τέλος ένα δίδαγμα, μια ατάκα, μια αλήθεια.
Σε συνεπαίρνει η πλοκή, η πάλη, ότι κάποιος άλλος αγωνίστηκε και δικαιώθηκε ενώ εσύ τον παρακολουθείς τρώγοντας ποπ κορν και πίνοντας αναψυκτικό σε μια αίθουσα με κλιματισμό ή στα αναπαυτικά μαξιλάρια του καναπέ σου. Είναι γεγονός πως η αληθινή δράση γίνεται απολύτως αισθητή όταν εμπλέκεσαι κι εσύ μέσα. Ως φυσική παρουσία. Ξετυλίγοντας τον Μίτο της Αριάδνης για να μη χάσεις το δρόμο της επιστροφής. Γιατί όταν αγωνίζεσαι για μια ιδέα, μια αξία, για κάτι που αγαπάς έχει ουσία να γυρνάς πάλι πίσω. Αν δε γυρίσεις υπήρξες μόνο ονειροπόλος. Αν γυρίσεις όμως, έκανες την ελπίδα, την ευχή σου, τα όνειρά σου, να είναι γεγονός στη ζωή.
Στη θεωρία των πιθανοτήτων, ένα βέβαιο γεγονός, προκύπτει, ως σταθερό αποτέλεσμα ενός πειράματος τύχης. Και δεν υπάρχει μεγαλύτερο πείραμα τύχης από αυτό που η ζωή κάθε μέρα σου επιτάσσει να συμμετέχεις. Κι όταν τελικά φτάνεις σταθερά τις αξίες σου και τις τοποθετείς πίσω εκεί που ανήκουν δηλαδή σε εσένα, τότε, το τυχαίο γίνεται συγκεκριμένο και το συγκεκριμένο, γίνεται, Βιώσιμη Ζωή. Είναι ακριβώς αυτό που ευχόμαστε σε ένα μωρό που γεννιέται. Να έχεις υγεία και να κάνεις τα όνειρά σου Πραγματικότητα.
Αμήν.
Αυτό που αποκαλούμε «έρωτα» είναι μια ιστορία φαντασιακή, δηλαδή ερωτευόμαστε μια εικόνα, την εικόνα του άλλου, όχι αυτό που είναι ο άλλος, αλλά αυτό που φανταζόμαστε ότι είναι. Αυτό είναι το δράμα του έρωτα. «Δεν υπάρχει ευτυχισμένος έρωτας». Και τελικά είναι αλήθεια, οι ερωτικές ιστορίες, δεν τελειώνουν όπως τέλος πάντων θα θέλαμε. Τελειώνουν είτε με χωρισμό, ή με γάμο ή με αυτό το γνωστό συναίσθημα που αποκαλούμε αγάπη.
Όχι το πάθος, όχι το ερωτικό συναίσθημα, αλλά την αγάπη που είναι πιο ήρεμη, η οποία μπορεί να ευχαριστεί ταυτόχρονα. Η αγάπη συνιστά τον καλύτερο τρόπο να τελειώσει μια ερωτική σχέση. Να ερωτεύεσαι μέσα στην αγάπη. Μια αγάπη λογική, ήρεμη, λιγότερο βίαιη, λιγότερο υπερβολική, η οποία όμως επιτρέπει σε δυο ανθρώπους να συνεχίζουν να έχουν οικειότητα, να ζουν μαζί, ενδεχομένως να αποκτήσουν παιδιά, γιατί όχι; Οι ανικανοποίητοι έρωτες είναι αυτοί που δεν εξελίσσονται σε αγάπη, σε αποδοχή ότι ο Άλλος δεν έχει όλη τη γαλήνη και τις απαντήσεις που χρειαζόμαστε.
Μόνο στη βιωμένη αγάπη μπορούμε να μη θυμώνουμε πια με αυτή την αλήθεια, μαθαίνουμε να ζούμε με τις ελλείψεις μας, χωρίς να ζητούμε τα «ρέστα» από τον Άλλον, που μας χρέωσε με μια υπόσχεση αυταπάτης ότι όλα θα είναι μέσα στη πληρότητα του έρωτα. Στη τελική δική μας φαντασίωση είναι η πληρότητα του Άλλου. Ο Έρωτας μυθοποιεί τον Άλλον, αρέσκεται να φτιάχνει ιδανικές ιστορίες και ταυτίσεις που ευτυχώς η αγάπη τις γειώνει, τις κάνει πιο ελαττωματικά ανθρώπινες και υποφερτές…
Όταν έχουμε ένα ζεύγος όπου ο ένας υποφέρει διότι ικετεύει γι’ αυτή τη ‘μαγική λεπτομέρεια» που έχει δει στον Άλλον κι έτσι του δίνει δύναμη και μια μυθοποίηση, τότε λέμε ότι η ενόρμηση θανάτου έχει μπει σε ισχύ. Η ενόρμηση θανάτου εμπλέκεται με τη μελαγχολία και τη κατάθλιψη. Με ένα είδος αποχωρισμού που δε μπορούμε να τον μεταβολίσουμε εύκολα διότι πρώτα από όλα έχει να κάνει με εμάς τους ίδιους, τη δική μας ιστορία από μωρά στο στάδιο του καθρέφτη και τη δυσκολία μας να αποχωριστούμε πόσο μάλλον να ξαναβρούμε αυτό το ίχνος γαλήνης στη λεπτομέρεια της μητέρας και της συμβιωτικής προγλωσσικής μας φάσης με εκείνη.
Πράγμα ακατόρθωτο όσο και οι υποσχέσεις μεταξύ ερωτευμένων το πρώτο καιρό. Όταν αυτό δεν επιλύεται με την αγάπη μεταξύ του ζευγαριού, αυτή τη καθημερινή αγάπη που δημιουργεί ένα είδος συμμαχίας μεταξύ των δύο μελών, ένα είδος προσγείωσης ομαλής από τον έρωτα, όταν λοιπόν αυτό δε γίνεται τότε έχουμε τον όλεθρο. Αυτό το συναίσθημα του χασίματος, του κατακερματισμένου συναισθήματος, της μοναξιάς, της ρήξης με μια πραγματικότητα όπου χωρίς το συμπλήρωμα του Άλλου που έφυγε, αυτή η πραγματικότητα φαίνεται ασήκωτη και σκοτεινή όσο κι ένας εφιάλτης.
Ευτυχώς ο χρόνος είναι σύμμαχος όπως και η ψυχική άμυνα της απώθησης, όπου σιγά σιγά ξαναμαθαίνουμε λίγο λίγο να ξανά αναπνέουμε μόνοι ή με ένα νέο έρωτα παρέα, συνήθως όμως,, με την ίδια κατάληξη. Θέλει πολλή δουλειά ο έρωτας που απογειώνει να μετατραπεί σε ήσυχη αγάπη που γειώνει και προσγειώνει το όνειρο ώστε να ξυπνούμε ομαλά από τον ύπνο της συντροφικότητας.
Ο έρωτας, ο άγριος παθιασμένος έρωτας κάνει το χρόνο για λίγο να σταματά, μας ξεκουράζει. Ο έρωτας που συγκατατίθεται στην αγάπη όμως συμβαδίζει με το χρόνο. Καρτερικά συμπορεύονται, γνωρίζοντας πως όποιο τέλος κι αν έρθει, το αναπόφευκτο τέλος της ζωής, υπήρξε μια ψυχή που γράψαμε αληθινά πάνω της, τη δική μας ιστορία.
Μεταβιβάσαμε πάνω της ένα μικρό παράπονο σα νανούρισμα, να μας αποκοιμίζει λίγο, ώστε να μη φοβόμαστε τόσο το πεπερασμένο του χρόνου μας, τη ματαιότητα που φέρει μέσα της κάθε μορφή ζωής. Η ψυχανάλυση μας προετοιμάζει σε αυτό, αφού κύρια τεχνική της είναι η μεταβιβαστική αγάπη. Μας προετοιμάζει να δεχτούμε την αναπόφευκτη μοναξιά της ύπαρξης και τις δυσκολίες της συνύπαρξης με το ταίρι μας, που όταν βρεθεί, ούτε θυσίες, ούτε συμβιβασμοί ούτε όμως υπερβολές και δηλώσεις χωρίς ουσία θα τη κάνουν να στεριώσει.
Κι αυτή είναι η περίεργη αλχημεία του έρωτα και της αγάπης που εμείς ως άπειροι αλχημιστές ευελπιστούμε να βρούμε τα συστατικά της. Μάταια. Και σε αυτή τη διαρκή αποτυχία μας, διαιωνίζεται η ζωή. Με την ελπίδα να βρούμε κάτι που έχουμε χάσει. Και σε αυτή την επιθυμία εξερεύνησης, συνεχίζουμε να θέλουμε να αναπνέουμε, να αγαπάμε, να ελπίζουμε. Ευτυχώς..
Στο πώς φαινόμαστε και τι επιλέγουμε να κάνουμε στη ζωή μας γενικότερα, παίζουν μεγάλο ρόλο οι τέσσερις βασικές υπαρξιακές έννοιες. Στο πως είμαστε και φαινόμαστε παίζουν ρόλο οι δύο υπαρξιακές έννοιες Μοναξιά και Ελευθερία. Στις επιλογές μας γενικότερα, και ειδικότερα ως επάγγελμα και προσωπική ζωή παίζουν ρόλο Το νόημα στη ζωή και ο Θάνατος.
Τελικά τι πρεσβεύουν αυτές οι τέσσερις ανησυχίες μας και πόσο θεμελιακά μας επηρεάζουν; Αν αφαιρέσετε από την εικόνα που έχετε σήμερα για τον εαυτό σας, το ίματζ, τα χρήματα, το στυλ, τη κοινωνικότητα, το επάγγελμα, την αίγλη , αν αφαιρέσουμε από ένα άτομο όλο το φαινομενικά δυνατό και όμορφο πλούσιο προσωπείο τι νομίζετε ότι θα μείνει; Μια εσωτερική εικόνα, η δική του σημερινή εικόνα. Το Είναι του.
Ας φανταστούμε τώρα ότι από την ήδη υπάρχουσα ζωή σας αφαιρέσουμε τα άγχη σας για τα οικονομικά (από σήμερα δε χρωστάτε τίποτα κι έχετε ένα τραπεζικό λογαριασμό στο όνομά σας με το νούμερο που εσείς επιθυμείτε), το άγχος σας για τη δουλειά (δε χρειάζεται να παλεύετε γι’ αυτή πια, θεωρήστε τη δεδομένη), το άγχος σας για το πώς είναι το παρουσιαστικό σας (θεωρείστε ότι έχετε το ιδανικό ύψος, κιλά, χαρακτηριστικά) και το άγχος σας για το που μένετε (έχετε όλοι σας το ιδανικό σπίτι, δικό σας) τι νομίζετε ότι θα γίνει;
Θα ξεκινήσει η αναμέτρησή μας με τα «δεδομένα» της ύπαρξής μας. Και ποια είναι αυτά τα δεδομένα της ύπαρξης;
Ακριβώς με το παράδειγμα πιο πάνω, αν επιτρέψουμε στον εαυτό μας να παραμερίσει ή να βάλει σε παρένθεση τις καθημερινές της ζωής του αναπόφευκτα θα αναλογιστεί τη θέση του μέσα στη ζωή και τότε θα αγγίξει αναπόφευκτα τις βαθιές δομές της ύπαρξης. Το θάνατο, τη μοναξιά, την ανάγκη νοήματος και την ελευθερία. Αυτά τα 4 ζητήματα είναι η ραχοκοκαλιά του συναισθηματικού και ψυχικού μας κόσμου.
Όλοι μας σαν συνοδοιπόροι της ζωής είναι μοιραίο να βιώσουμε όχι μόνο τη χαρά της ζωής αλλά και το αναπόφευκτο σκοτάδι της: την απομυθοποίηση, τα γηρατειά, την αρρώστια, τη μοναξιά, την απώλεια, την έλλειψη νοήματος, τις οδυνηρές αποφάσεις και το θάνατο. Συνήθως άνθρωποι που φτάνουν οι ίδιοι πολύ κοντά στο θάνατο είναι αυτοί που μπορούν να έρθουν σε αφύπνιση, να καταλάβουν την αξία της ζωής και να πάρουν ριζικές αποφάσεις για τον τρόπο που την αισθάνονται και που ζουν. Είναι το κύριο θέμα της κλασσικής λογοτεχνίας. Η ιστορία του Σκρούτζ στο Χριστουγεννιάτικο παραμύθι και ο Πιέρ του Τολστόι στο Πόλεμος και Ειρήνη.
Ας φανταστούμε ότι κάνουμε μια συγκέντρωση σπίτι για γεύμα και ας ψάξουμε στο περίγυρό μας για να καλέσουμε μόνο τους αληθινά χαρούμενους ανθρώπους που έχουμε συναντήσει. Δε θα μας παρουσιαστεί ποτέ κανένα πρόβλημα στη προσπάθειά μας να γεμίσουμε τραπέζια με κοινά χαρακτηριστικά ανθρώπων, όπως καταθλιπτικούς, αγχωμένους, νάρκισσους, επιθετικούς κ.τ.λ. Το μόνο τραπέζι που ποτέ δε θα καταφέρουμε να γεμίσουμε ολόκληρο είναι το τραπέζι της χαράς.
Κάθε φορά που θα βρίσκουμε χαρούμενους από χαρακτήρα ανθρώπους και θα τους βάζουμε σε λίστα αναμονής συνεχίζοντας την αναζήτησή μας ώσπου να συμπληρωθεί το τραπέζι, θα ανακαλύπτουμε ότι κάποια στιγμή ο ένας ή ο άλλος από τους χαρούμενους καλεσμένους μας δέχεται ένα χτύπημα από κάποια αντιξοότητα της ζωής. Είμαστε όλοι στην ίδια μοίρα και κανένας άνθρωπος δεν είναι άτρωτος στις εγγενείς τραγωδίες της ζωής. Κάθε άνθρωπος σε κάθε πολιτισμό έχει νοιώσει το άγχος που συνοδεύει τις σκέψεις γύρω από το θάνατο, την έλλειψη νοήματος, την ελευθερία και τη βαθύτερη μοναξιά. Και ο καθένας βρίσκει τρόπους να αποφύγει αυτό το άγχος επιλέγοντας τον τρόπο με τον οποίο θα ζει, το στυλ ζωής του, τη δουλειά του και το χαρακτήρα του.
Όταν όμως καταφέρνουμε να συμφιλιωθούμε με αυτά τα άγχη ή τουλάχιστο να μη τα αποφεύγουμε τότε αλλάζει αυτόματα και ριζικά ο τρόπος και οι συνθήκες με τις οποίες ζούμε, αισθανόμαστε, επιθυμούμε, επιλέγουμε και προπάντων πορευόμαστε στις συμπληγάδες μιας ζωής που ναι μεν μας χαρίστηκε αλλά χωρίς οδηγίες χρήσης και πορείας σε αυτή.
Στη καλύτερη περίπτωση..
Η Σαρακοστή δεν είναι απλώς μια διατροφική αλλαγή.
Είναι μια ψυχική διαδικασία.
Στην παράδοση της Σαρακοστή, ο άνθρωπος καλείται να αφαιρέσει. Να περιορίσει. Να στερηθεί. Όμως ψυχολογικά, κάθε στέρηση ενεργοποιεί κάτι βαθύτερο: την επιθυμία.
Και εκεί αρχίζει το ενδιαφέρον.
Όταν αφαιρούμε κάτι από τη ζωή μας – τροφή, συνήθειες, υπερβολές – εμφανίζεται ένα κενό.
Το ερώτημα είναι: τι κάνουμε με αυτό το κενό;
Η στέρηση μπορεί:
Ψυχολογικά, η ώριμη στέρηση δεν είναι αυτοκαταπίεση. Είναι η ικανότητα να αντέχω ότι δεν τα έχω όλα.
Για κάποιους, η νηστεία γίνεται μηχανισμός ελέγχου.
«Θα αποδείξω ότι μπορώ να πειθαρχήσω».
Όμως όταν η πειθαρχία μετατρέπεται σε αυστηρότητα, τότε η στέρηση δεν καθαρίζει. Σκληραίνει.
Η υγιής νηστεία δεν αφορά το σώμα μόνο.
Αφορά τον τρόπο που σχετιζόμαστε με την απόλαυση.
Μπορώ να απολαύσω χωρίς ενοχή;
Μπορώ να στερηθώ χωρίς θυμό;
Όταν κάτι απουσιάζει, η επιθυμία αποκαλύπτεται.
Δεν είναι τυχαίο ότι η Σαρακοστή προηγείται της Ανάστασης.
Ψυχολογικά, κάθε περίοδος εσωτερικής απογύμνωσης προηγείται μιας νέας ταυτότητας.
Η αποχή από το «πολύ» μας φέρνει πιο κοντά στο «ουσιώδες».
Η Σαρακοστή έχει έναν ιδιαίτερο ρυθμό:
λιγότερο θόρυβο, περισσότερη εσωτερικότητα.
Σε ψυχικό επίπεδο, αυτό είναι μια πρόσκληση:
Συχνά δεν πεινάμε για φαγητό.
Πεινάμε για νόημα.
Η Σαρακοστή δεν είναι αγώνας αντοχής.
Δεν είναι διαγωνισμός ηθικής.
Είναι μια διαδρομή από το «έχω» στο «είμαι».
Αν η στέρηση γίνεται με θυμό, θα επιστρέψει ως υπερβολή.
Αν γίνεται με συνείδηση, θα γεννήσει μεταμόρφωση.
Ένας Ψυχολογικός Ορισμός της Σαρακοστής
Σαρακοστή είναι η περίοδος όπου:
Και ίσως τελικά δεν πρόκειται για το τι δεν τρώμε.
Αλλά για το τι δεν αντέχουμε να νιώσουμε.
Η Σαρακοστή είναι μια εσωτερική άσκηση.
Όχι για να γίνουμε πιο «καλοί».
Αλλά για να γίνουμε πιο αληθινοί.
Και καμιά φορά, η μεγαλύτερη νηστεία
είναι να σταματήσουμε να καταναλώνουμε
ό,τι μας απομακρύνει από τον εαυτό μας.
Τα Summer Blues Είναι τα πιο Επίκαιρα Hits της Εποχής μας
Μία ψυχολόγος εξηγεί τι είναι η κατάθλιψη που βιώνουν αρκετά άτομα τους καλοκαιρινούς μήνες.
Η ημέρα μεγάλωσε, ο καιρός έφτιαξε, κάποια απόδραση όλο και πλησιάζει, αλλά, αυτό το αίσθημα θλίψης επιμένει. Τι είναι τα summer blues που βιώνουν αρκετοί άνθρωποι κατά την διάρκεια της θερινής περιόδου; Πού οφείλεται αυτή η κακή ψυχολογία και υπάρχει δυνατότητα να αντιμετωπιστεί;
Προσπαθώντας να ανακαλύψουμε τα αίτια πίσω από το φαινόμενο της εποχής μας, θέσαμε μερικά ερωτήματα στην Μαρία Δήμου, ψυχολόγο Λακανικού προσανατολισμού, η οποία σημειώνει ότι τα summer blues είναι το πιο επίκαιρο hit της εποχής μας.
VICE: Τι είναι λοιπόν τα summer blues;
Μαρία Δήμου: Τα summer blues ή αλλιώς η καλοκαιρινή κατάθλιψη είναι ένα είδος Εποχιακής Διαταραχής ή αλλιώς SAD (Seasonal Affective Disorder). Λέγεται εποχιακή διαταραχή, ακριβώς διότι εμφανίζεται όταν αλλάζουν οι εποχές. Παλαιότερα είχαμε τη φθινοπωρινή θλίψη και μελαγχολία, αλλά, σύγχρονες μελέτες πλέον φέρνουν τη καλοκαιρινή θλίψη στο επίκεντρο μαζί με μια σειρά κλινικών ψυχοπαθολογικών παρατηρήσεων πάνω στην ανθρώπινη διάθεση, κάνοντας τα summer blues στα πιο επίκαιρα hits της εποχής μας.
Τι νιώθει ένα άτομο που βιώνει καλοκαιρινή θλίψη;
Παρόλο που η καλοκαιρινή θλίψη δεν είναι κλινική κατάθλιψη, εμφανίζει αρκετά από τα χαρακτηριστικά της. Μελαγχολία, στενοχώρια, δυσφορία, έντονο άγχος, ευερεθιστότητα, τάση κοινωνικής απόσυρσης, δυσκολίες στον ύπνο, διαταραχές στη λήψη τροφής μα το κύριο χαρακτηριστικό της είναι μια αίσθηση λυγμού που φράζει την ανάσα, μια υπερευαισθησία στο παραμικρό.
Ποιοι είναι οι παράγοντες που κάνουν κάποιους ανθρώπους να βιώνουν κάτι τέτοιο;
Αυτό κλινικά δεν είναι ξεκάθαρο. Όμως μελέτες δείχνουν πως όσοι πάσχουν από SAD ήδη στο ιστορικό τους επιδείκνυαν μια δυσαρέσκεια για τους καλοκαιρινούς μήνες, τη ζέστη, τη δυσφορία κάτω από τον ήλιο. Είναι οι ίδιοι που δεν προτιμούν μια βουτιά στη θάλασσα αλλά σκιά και δροσιά σε ένα ανήλιο μέρος. Άρα πρωταρχικά είναι ιδιοσυγκρασιακοί παράγοντες και κατόπιν ενισχύονται με άλλους κοινωνικοπολιτικούς και γεωλογικούς.
Υπάρχει σύνδεση της ψυχολογίας μας με τον καιρό; Πώς εξηγείται το ότι νιώθουμε είτε χαρούμενοι είτε πεσμένοι μόνο και μόνο από την εναλλαγή του καιρού;
Σαφέστατα υπάρχει σύνδεση της ψυχολογίας με τον καιρό. Εξ ου και οι νότιοι λαοί που διαφέρουν ιδιοσυγκρασιακά από τους βόρειους. Μόνο που η SAD ανέτρεψε κάπως τα δεδομένα. Εκεί που βλέπαμε μελαγχολίες κι αυτοκτονικές τάσεις στους βόρειους λαούς κατοίκους χωρών με χειμωνιάτικο κλίμα, ενώ οι νότιοι παραδοσιακά εμφανίζονταν περισσότερο allegro, κεφάτοι και ηλιόλουστοι, η SAD σα μαύρο σύννεφο ήρθε να χαλάσει αυτό το στερεότυπο.
Ο δυτικός τρόπος ζωής, εξαπλωμένος περισσότερο από ποτέ παγκοσμίως αρχίζει και φέρνει μια ομοιογένεια στη θλίψη ανεξαρτήτως καιρού. Έχει ήλιο, ζέστη κι αντί να είσαι αραχτός σε ένα από τα πολλά νησιά του νότου, στη παραλία με ένα κοκτέιλ στο χέρι, βιώνεις τον εγκλωβισμό στα αστικά κέντρα διότι πρέπει η δουλειά να βγει, οπότε και η παραγωγή χρήματος. Αυτό επιφέρει το γνωστό αποτέλεσμα της αίσθησης εγκλωβισμού σε χώρες που το κλίμα και η νοοτροπία σε ωθούν να βγεις έξω. Επιπροσθέτως, υπάρχουν ως αποτέλεσμα και οργανικά αίτια δεδομένου ότι όταν δεν εκτίθεσαι στον ήλιο με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, κλεισμένος σε ένα χώρο με κλιματισμό όλη μέρα, η παραγωγή της ορμόνης της μελατονίνης που καθορίζει τον κύκλο ύπνου-αφύπνισης μειώνεται δραστικά. Αυτή η μείωση επηρεάζει και τα επίπεδα σεροτονίνης, μια ορμόνη που είναι υπεύθυνη για τη καλή διάθεση. Με τη μείωσή της ξεκινά και η αίσθηση μια μελαγχολικής διάθεσης.
Εδώ πρέπει οπωσδήποτε να προσθέσουμε ένα ακόμη παγκόσμιο σχεδόν φαινόμενο της έλλειψης της βιταμίνης D3 λόγω του εκτενούς δυτικού τρόπου ζωής αλλά και λόγω μιας ολέθριας κλιματικής αλλαγής που δε μας αφήνει να πάρουμε απευθείας από την έκθεση στον ήλιο αυτή τη ποσότητα μιας και χωρίς φίλτρα και προφυλάξεις πλέον καθίσταται καταστροφικός. Η έλλειψη βιταμίνης D επηρεάζει το ανοσοποιητικό μας. Καταλαβαίνουμε λοιπόν πως δεν είναι απλά το δίπολο ψυχολογία-καιρός αλλά μια σειρά αλυσιδωτών αντιδράσεων του οργανισμού ελλείψει υγιούς έκθεσης στον ήλιο, που οδηγούν τη SAD να διαμορφώνει ένα διαρκές νεφέλωμα στο σώμα και τη διάθεσή μας.
Το να μην βρίσκει κάποιος παρέα ή σύντροφο για διακοπές είναι κάτι που έχετε παρατηρήσει εσείς να οδηγεί σε τέτοια συναισθήματα;
Ναι ισχύει. Αλλά και το αντίθετο. Η αναγκαστική έκθεση μας στον «ήλιο» με μια κακή παρέα αρκεί να μην είμαστε μόνοι, φέρει εξίσου ένα πρόσφορο έδαφος για την εγκατάσταση της SAD στον ψυχισμό μας. Η προσδοκία το καλοκαίρι να περνάς καλά έρχεται σε σύγκρουση με το γεγονός ότι μια όχι και τόσο καλή παρέα πλάι σου, σε κάνει να μελαγχολείς περισσότερο από το καμία παρέα. Σε κάθε περίπτωση είναι δύο άκρα που βοηθούν στην οργάνωση της διαταραχής SAD.
Η ακρίβεια και η οικονομική κρίση επιδεινώνουν τέτοια αισθήματα όταν δεν έχουμε τη δυνατότητα για παράδειγμα το καλοκαίρι να κάνουμε τις διακοπές που επιθυμούμε;
Φυσικά. Οπωσδήποτε. Πλήττονται τα ιδανικά μας. Ταξίδι, νησί, κοκτέιλ, παραλία, clubbing είναι λίγα από αυτά που χωρίς λεφτά δε πλησιάζονται. Υπάρχει βέβαια και η υπέροχη άποψη του Χρίστου Λάσκαρη, “ένα κρεβάτι και να είναι Αύγουστος και ξέρω εγώ να ξαναζήσω”, στίχοι που δείχνουν αρκετά ιδεατοί σε μια δυτική κοινωνία που τους απαντά, βεβαίως… έχετε κάνει κράτηση;
Ανεξαρτήτως οικονομικών δυσκολιών μπορεί να εμφανιστεί και σε ανθρώπους που μπορούν εκ των πραγμάτων να επιχορηγήσουν τις διακοπές που ονειρεύονται;
Τα summer blues της ψυχής, δεν έχουν αφέντες. Στα καλύτερα να πας, μέσα σε κότερο, ελικόπτερο, σε οικόπεδα με γούστα ακριβά, όπως λέει στους στίχους ο Mad Clip, τα summer blues είναι εκεί, διότι τα ψυχικά μορφώματα δεν εξαγοράζονται. Εξαγοράζεται ο χρόνος, η καθυστέρηση, αλλά, θα σου συμβεί, αν το κενό μέσα σου γίνει αισθητό, ανάμεσα σε δύο ποτήρια ακριβής σαμπάνιας. Αν ήταν έτσι οι πλούσιοι θα εξαιρούνταν από κάθε ψυχική ασθένεια κι ενόχληση, κάτι που η εμπειρία και η κλινική διαψεύδουν. Μάλιστα σε κάποιες περιπτώσεις η SAD είναι πιο έντονα εκδηλωμένη στα “μεγάλα σαλόνια” ειδικά το καλοκαίρι όπου ενώ έχεις την ευκαιρία μιας ονειρικής απόδρασης ο εσωτερικός λυγμός δε σε αφήνει να “αγιάσεις” μέσα από τη κατανάλωση της “θείας καταναλωτικής κοινωνίας”.
Τα καλοκαιρινά ποστ στα σοσιαλ μίντια είναι κάτι που μπορεί να επηρεάσει την ψυχολογία μας;
Ναι και πολύ μάλιστα. Αιχμάλωτοι μιας παγιωμένης χαρούμενης σχεδόν μανιακά πρόσχαρης εικόνας, νιώθουμε “λίγοι” όταν δεν μπορούμε να τη φτάσουμε. “Τι δεν έχω εγώ που έχουν οι άλλοι και περνούν τόσο τέλεια, τα καλοκαίρια τους;”. Θα τους απαντούσα, έχεις δουλειά, έχεις κοινωνική ταυτότητα, έχεις συνείδηση του κόπου που χρειάζεται ώστε να επιβιώσεις, έχεις μοναξιές, έχεις επίγνωση ότι μια καλή σχέση δεν αιχμαλωτίζεται σε μια παγωμένη χαμογελαστή φωτό, έχεις ωριμάσει και συνειδητοποιείς πως για να μείνεις μέσα στο παιχνίδι της επιβίωσης βρίσκεσαι έξω από το παιχνίδι των εντυπώσεων στα social media. Μα το πιο προφανές ερώτημα που θα έκανα θα ήταν, “αλήθεια τώρα, πιστεύεις πως η ψυχή επιδέχεται ρετουσάρισμα;”
Τα summer blues της ψυχής είναι blues γιατί έχουν μέσα τους τη μελαγχολία της συνειδητοποίησης, τη νοσταλγία της ανεμελιάς των παιδικών κι εφηβικών χρόνων, υπάρχει η διαμαρτυρία του “θέλω τα καλοκαίρια μου πίσω”. Δε μας τα χρωστά κανείς όμως, μόνοι θα τα ξανακερδίσουμε. Τα post στα social media είναι μια όμορφη σκηνοθεσία κι εμείς πρόσχαροι ηθοποιοί και είναι οκ αυτό αν βοηθά. Σε αντίθετη περίπτωση όμως καλό είναι αν νιώθουμε εξόριστοι αυτής της μαζικής υστερίας καλοκαιρινής χαράς, να θυμόμαστε, πως ποτέ κανείς δεν μπόρεσε να αιχμαλωτίσει σε στιγμιότυπο στιγμές απόλυτης ελευθερίας, ευτυχίας κι ανεμελιάς. Διότι αυτές διαφεύγουν μόνιμα από το χρόνο, είναι φευγαλέες βόμβες ευτυχίας που η επίπτωση τους δίνει στις αποθήκες της ψυχής μεγάλο υλικό κι απόθεμα για τις δύσκολες μέρες κάθε εποχής. Η ψυχή δε κρατά logistics ούτε αλγόριθμους. Όταν νιώθει ότι της τελειώνουν τα αποθέματα νιώθει SAD και τραγουδά summer blues. Δε χρειάζεται να τρομάζουμε τόσο από μια καλοκαιρινή μελαγχολία κόντρα στην μανιακή χαρά των social media. Και να θυμόμαστε πως αν η ζωή είναι ωραία, είναι επειδή μας χαρίστηκε μέσα στην εξαίρεση. Είμαστε μια ευκαιρία ανάμεσα σε εκατομμύρια που χάθηκαν, είμαστε το δυνατό σπερματοζωάριο που γονιμοποίησε, ήδη η ύπαρξη μας σημαδεύτηκε με μια νίκη. Τα summer blues είναι απλά η κούραση ενός μάχιμου όντος που αν και νικητής θα ήθελε να βγει από το πεδίο μάχης για μια δροσερή βουτιά με όμορφη παρέα. Και η ζωή έχει αποδείξει ότι είναι μέσα στις ανατροπές κι εκπλήξεις. Κι αυτές δε καταγράφονται προς θέαση και τέρψη στα media. Θέλει ομολογουμένως λίγη υπομονή..
Είναι κάτι που αντιμετωπίζεται; Κι αν ναι με ποιον τρόπο;
Θα απαντήσω με τους στίχους του τραγουδοποιού Eddie Cochran:
“Well, I’m a gonna raise a fuss, I’m gonna raise a holler
About workin’ all summer just to try an’ earn a dollar
Sometimes I wonder what I’m gonna do
‘Cause there ain’t no cure for the summertime blues…”
Το σύνδρομο της Εποχιακής Συναισθηματικής Διαταραχής SAD, λέγεται σύνδρομο κι όχι νόσος διότι δεν έχει σαφή αναγνωρίσιμα διαγνωστικά χαρακτηριστικά κι έτσι δεν υπάρχει σαφής εξέλιξη του συνδρόμου και της απόκρισής του σε συγκεκριμένη θεραπεία. Θέλει πίστη και υπομονή ότι δε θα είναι μόνιμο. Είναι μια διαταραχή της διάθεσης που όσο και να τη πολεμάμε θα κρατήσει όσο θέλει να κρατήσει. Θα μπορούσαμε να δώσουμε κάποιες γενικές οδηγίες, όπως ενίσχυση του ανοσοποιητικού, γυμναστική, πρόγραμμα στη διατροφή και ξεκούραση, αλλά, αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, είναι ουτοπικές οδηγίες, διότι όταν μελαγχολείς απλά δεν έχεις διάθεση για τίποτα κι αυτό ακριβώς είναι το κύριο σύμπτωμα του συνδρόμου. Το μόνο που θα πρότεινα είναι τουλάχιστον να ανοίξουμε τη πόρτα και να βγούμε έξω για μια βόλτα, ένα περίπατο κι ας μην έχουμε τη διάθεση να πάμε κάπου συγκεκριμένα. Η κίνηση ξεκουνά την έκκριση σεροτονίνης κι αυτή βοηθά να αισθανθούμε καλύτερα. Δεν είναι αναγκαίο ντε και καλά να βρούμε παρέα για να το κάνουμε αυτό, πόσο μάλλον, να βγάλουμε selfie γελώντας ποστάροντας τη με τη λεζάντα “happy walk in town”. Διότι ούτε happy είμαστε και είναι γνωστό πλέον πως η βόλτα στη πόλη κατακαλόκαιρο μέσα σε καύσωνα, δεν είναι και τόσο ειδυλλιακή. Κι αυτό θα ήταν μια πρώτη ειλικρινής αποδοχή της κακοκεφιάς μας και του γεγονότος ότι ως άνθρωποι έχουμε το δικαίωμα να μην αισθανόμαστε πάντα καλά το καλοκαίρι. Άσε που και ο καλοκαιρινός καιρός πια εμφανίζει τα δικά του σύνδρομα. Σκας, λιώνεις από το καύσωνα και ξαφνικά έρχεται βροχή με αέρα και χαλάζι που μέσα σε δέκα λεπτά αποδιοργανώνει τα πάντα. Άντε βγάλε selfie μετά μέσα σε αυτό το σοκ με happy walk in town.
Αν το καλοκαίρι τελειώσει και το αίσθημα αυτό παραμένει τι συστήνετε σε κάποιον;
Τότε δε μιλάμε για εποχιακό σύνδρομο, αλλά ίσως για μια νόσο με κλινικά χαρακτηριστικά, οπότε μια επίσκεψη στον ειδικό, ίσως να μην είναι χαμένα λεφτά και χρόνος. Το πιο σημαντικό όμως είναι να μην μας πιάσει πανικός. Να θυμόμαστε πως ευτυχώς οι συναισθηματικές διαταραχές δεν είναι ούτε θέλημα ενός κακού θεού, ούτε θεία νέμεσης γιατί είμαστε κακοί άνθρωποι, ούτε συμπαντικές μαύρες τρύπες που επιδρούν στο χωροχρόνο και απειλούν τη συναισθηματική μας ευημερία. Οι συναισθηματικές και ψυχικές διαταραχές είναι απλοί τρόποι που βρίσκει η ψυχή να μας ταρακουνά με κάποιες κρίσεις πανικού για να μας θυμίζει πως πέρα από τα φίλτρα για μια ωραία φωτό και ένα λαμπερό χαμόγελο προς τέρψη, υπάρχει κι αυτή που ζητά τη προσοχή μας. Μας φωνάζει, είμαι εδώ μη με αγνοείς διότι θα σου δείξω τη δύναμη μου με το να σε καθηλώσω στο σκοτάδι χωρίς φλας και ήλιο. Και μας τη δείχνει τη δύναμη της. Με τα summer blues κι όσα blues χρειάζονται για να ανακτήσει το δικαίωμα της έχοντας εμάς αφεντικά, να ξαναχαμογελάσει. Γιατί μπορεί.
Διαβάστε όλη τη συνέντευξη στο https://www.vice.com/el/article/ak37d8/ta-summer-blues-einai-ta-pio-epikaira-hits-ths-epoxhs-mas?fbclid=IwAR3PydFR6sIZxTlI-iI6GxTRFd_wDwNC9d5MIv-7fzYtRmIsEA1EvavdULw
Απόσπασμα από την συνέντευξη της Μαρίας Δήμου στον Γιάννη Μπαϊρακτάρη στο Reader.gr
Πλέον σχεδόν σε κάθε μεγάλο κανάλι, υπάρχει τουλάχιστον ένα ριάλιτι πρόγραμμα (πολλές φορές και περισσότερα). Μπορείτε να μας πείτε πού πιστεύετε εσείς ότι οφείλεται αυτή η εκτόξευση της ριάλιτι τηλεόρασης τα τελευταία χρόνια;
«Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε μία στροφή της τηλεόρασης στα ριάλιτι. Θα παρατηρήσετε ότι και σε περιόδους που λόγω budget οι νέες σειρές μυθοπλασίας είχαν περιοριστεί έως εξαφανιστεί από την ελληνική τηλεόραση, προγράμματα reality συνέχιζαν να επιβιώνουν και μάλιστα με μεγάλη τηλεθέαση.
Με την γνωστή λογική της «κλειδαρότρυπας», ο τηλεθεατής μπορεί να ικανοποιήσει την περιέργειά του, να ταυτιστεί, να νιώσει καλύτερα, και να καταναλώσει ένα προϊόν που θα τον κάνει να νομίζει ότι “αδειάζει” το κεφάλι του όσο στην πραγματικότητα το γεμίζει πολλές φορές με σκουπίδια. Η ηδονοβλεπτική ματιά στις ζωές των άλλων από την ασφάλεια του σπιτιού μας γίνεται εθιστική κι εκεί ακριβώς οφείλονται και οι μεγάλες τηλεθεάσεις που προκύπτουν».
Πόσο έχει επηρεάσει όλο αυτό ο κορονοϊός, η καραντίνα που περάσαμε και η γενικότερη κατάσταση που βιώνουμε σήμερα;
«Λόγω του κορονοϊού κλειστήκαμε αναπόφευκτα για δύο χρονιές στο σπίτι και ειδικά οι άνθρωποι που είναι μόνοι βρήκαν διέξοδο στις οθόνες. Οθόνες του υπολογιστή, της τηλεόρασης, του κινητού. Πολλές φορές όχι απλά αυξήθηκε η θέαση των reality αλλά επιχειρήσαμε και επιχειρούμε όλο και περισσότερο να είμαστε οι ίδιοι πρωταγωνιστές του reality της ζωής μας εκθέτοντάς την στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ανεβάζουμε βίντεο και stories από προσωπικές μας στιγμές, και γινόμαστε οι ίδιοι πια οι πρωταγωνιστές της δικής μας παραγωγής – που στην δική μας περίπτωση κιόλας δεν αποφέρει και έσοδα. Για να μην δαιμονοποιούμε όμως τα ριάλιτι, πρέπει να σκεφτούμε ότι αρκετές οικογένειες βρέθηκαν πιο κοντά να κάθονται γύρω από μία τηλεόραση περνώντας κάποιες ώρες μαζί και συζητώντας ή διαφωνώντας, αλλά και κάποιοι πραγματικά μόνοι βρήκαν μία παρέα στην τηλεόραση».
Διαβάστε όλη την συνέντευξη στο Reader.gr
Aπόσπασμα από την συνέντευξη της Μαρίας Δήμου στην Χριστιάνα Στυλιανού στο OLAFAQ
– Θα θέλατε να μας συστηθείτε γενικότερα, ποια είστε, πόσα χρόνια εργάζεστε στον χώρο της ψυχανάλυσης;
Ειδικεύομαι στη ψυχανάλυση λακανικής κατεύθυνσης, με 25ετή κλινική εμπειρία πάνω στο ανθρώπινο αδιέξοδο. Έχω συνεργαστεί με μεγάλα Πανεπιστήμια, μεταξύ των οποίων και το Πανεπιστήμιο Πειραιά, καθώς και εταιρείες μεταδίδοντας τον ψυχαναλυτικό λόγο στη πράξη. Έχω μία μακρά πορεία στο συντονισμό ομάδων μελέτης, με κορυφαία την ανάγνωση και ανάλυση ταινιών.
– Υπάρχουν διάφορες σχολές ψυχανάλυσης, εσείς που τοποθετείστε;
Στη ψυχανάλυση λακανικής κατεύθυνσης, πολύ κοντά στη φροϋδική ψυχαναλυτική κλινική.
– Σε τι διαφέρει η ψυχανάλυση λακανικού τύπου από άλλες ψυχαναλύσεις, τόσο θεωρητικά όσο και σε πρακτικό επίπεδο;
Θεωρητικά και κλινικά διαφέρει σε αρκετά σημεία από τις άλλες ψυχαναλυτικές προσεγγίσεις. Στην λακανική έννοια της απόλαυσης (jouissance) που αποτελεί μεταγραφή της φροϋδικής αρχής, σύμφωνα με την οποία το σύμπτωμα είναι υποκατάστατη ικανοποίηση. Για τον Λακάν, σύμπτωμα ίσον απόλαυση, επίσης χρησιμοποιείται άλλο λεξιλόγιο εμπλουτισμένο με αλγεβρικά σύμβολα, τοπολογικά σχήματα και «μαθήμια» (π.χ. $ το διαγραμμένο υποκείμενο, το σχήμα L, κόμβος των Borromeo, ζώνη του Möbius, $◊D ) ως μέσα διάδοσης της ψυχαναλυτικής γνώσης. Έχουμε τη λακανική διάγνωση και τη διάκριση της δομής και των συμπτωμάτων, το χειρισμό της μεταβίβασης, τη χρονική διάρκεια της συνεδρίας με τις κυμαινόμενες συνεδρίες και τη λακανική ερμηνεία των ψυχικών φαινομένων όπως του ασυνειδήτου, τη διαφορά φύλων, το στάδιο του καθρέφτη, τους τέσσερις λόγους, τις τρεις τάξεις της ψυχικής δόμησης, το σύνθωμα και άλλα.
– Είναι η ψυχανάλυση μορφή «θεραπείας;» ή θα την ορίζατε αλλιώς;
Αν πάρουμε την φράση: «H ευτυχία είναι φωτεινές στιγμές μέσα σε μια σκοτεινιά αλήθειας που κληρώθηκε στον άνθρωπο να ζήσει μετά τη γέννησή του», αυτή η φράση βρίσκει την εφαρμογή της στη λακανική κλινική. Η ψυχανάλυση πάνω απ΄όλα είναι μια φιλοσοφημένη στάση ζωής που υπόκειται στις ερμηνείες του ψυχαναλυτή.
– Θεωρείτε ότι η ψυχανάλυση είναι σήμερα στην Ελλάδα επίκαιρη, τι κόσμος την προτιμά σε σχέση με άλλες παροχές ψυχικής υγείας όπως η ψυχοθεραπεία;
Η Ψυχανάλυση είναι τόσο επίκαιρη γιατί οι θεωρίες της παραμένουν ζωντανές, ακόμη και στο πέρασμα των χρόνων. Η Ψυχανάλυση έρχεται να δώσει απαντήσεις σε ζητήματα που άλλες θεωρίες αφήνουν ακόμη αναπάντητα και έρχεται να εξηγήσει καθημερινά φαινόμενα, βαδίζοντας σε έναν δρόμο που ο καθένας, αν το επιθυμεί, μπορεί να περπατήσει.
Όλη η συνέντευξη στο OLAFAQ.
